Fronte a reclamos pseudocientíficos de que está ao noso alcance vivir 120 anos (esperanza de vida ao nacer en España: 86,53 anos/mulleres e 81,38 anos/homes), hai que poñer o foco na calidade de vida, que é o factor clave para un bo envellecemento. O obxectivo debe ser maximizar os anos vividos con plena autonomía física e mental. O desafío non debe ser unicamente vivir máis, senón mellor. A medicina moderna enfócase en comprimir a etapa de enfermidade final da vida, non en alongar a vellez en malas condicións.
Trátase de chegar a idades avanzadas coa maior autonomía e calidade de vida posibles. A calidade da nosa vellez constrúese día a día desde as primeiras etapas da vida a base de incorporar hábitos saudables e coidar as relacións cos demais, que establecen a reserva funcional dos nosos órganos, ósos e cerebro para o futuro, e marca a diferenza entre envellecer e vivir con plenitude. Hai que educar para a saúde desde o berce e incluír a materia “Saúde e Medio Ambiente” no ensino primario e secundario, para promover estilos de vida saudables e sostibles na poboación escolar.
“Trátase de chegar a idades avanzadas coa maior autonomía e calidade de vida posibles”
Non é posible desde o punto de vista científico formular a lonxevidade sen falar antes da importancia que ten vivir cunha certa calidade de vida. Na saúde hai que valorar o papel clave que xogan o cerebro, o corazón e a forma de envellecer. O corazón é un indicador da nosa esperanza de vida, mentres que o noso cerebro condiciona de maneira decisiva a nosa calidade de vida. Protexer a saúde mental, a aprendizaxe continua, o descanso reparador, unha alimentación equilibrada e o control de factores de risco vasculares reducen de forma significativa o risco de demencia. Así mesmo, manter relacións persoais sólidas, cultivar a amizade, conservar a mente activa e ter un propósito vital exercen un efecto protector demostrado fronte á deterioración emocional e neurolóxica. A iso súmase o exercicio físico regular, especialmente o traballo de forza muscular, que regula o metabolismo, prevén caídas e evita a dependencia física.
O proceso de envellecemento está estreitamente ligado a factores como a diabetes, a hipertensión, o colesterol, o sedentarismo ou a falta de sono. Porén, a verdadeira orixe reside no desgaste interno das nosas células, como a inflamación crónica, o esgotamento enerxético das mitocondrias ou o acurtamento dos telómeros, que actúan como o reloxo biolóxico do noso ADN. Detectar precozmente estes sinais, antes de que dean a cara como unha enfermidade grave, resulta fundamental. De feito, recentes investigacións demostran que cando se obstrúen os pequenos vasos sanguíneos do cerebro, chega menos osíxeno e enerxía ás áreas da memoria, o que favorece o desenvolvemento do alzhéimer. Esclarecer por que ocorre esta deterioración vascular no cerebro será un dos grandes retos da ciencia nos próximos anos.
O primeiro que debemos facer é intentar buscar o que é mellor para nós mesmos, poñer o foco no que facemos cada día e se estamos facendo o correcto ou debemos cambiar algunhas cousas que están prexudicando a nosa saúde. Ser pacientes, controlar o estrés. Coidar o corazón desde a xuventude é clave para evitar a deterioración mental na vellez. Non se trata de vivir máis anos a calquera prezo, senón de vivilos con plenitude, coidando activamente a nosa saúde física e mental e intentando ser felices mentres axudamos a que tamén o sexan os demais.
Francisco Peña. Científico, académico, experto en saúde ambiental e saúde pública.





