Cando a Real Academia Galega decidiu dedicar o Día das Letras Galegas de 2026 a Begoña Caamaño (Vigo, 1964-2014), non só reparou unha débeda histórica coa muller escritora, senón que acertou a recoñecer unha das voces máis valentes e lúcidas da nosa literatura e do noso xornalismo. Caamaño foise nova, con só cincuenta anos, pero deixou unha pegada fonda.
A súa obra narrativa é dunha calidade sobresaínte. Con Circe ou o pracer do azul (2002) rompeu moldes ao abordar a liberdade sexual feminina sen complexos. Con Morgana en Esmelle (2008) mergullounos na memoria histórica e na represión franquista, dándolle voz a quen a perderan. A estas dúas novelas cómpre engadir O silencio das pálidas sombras (2004), Unha primavera para Aldara (2006) e A metade do mundo (2012). En todas elas, a prosa coidada e mais a sensibilidade social van da man.
Begoña Caamaño non só viviu na ficción. Comezou na radio en Vigo, na Cadena SER, e deu o salto á Radio Galega, onde defendeu o uso do galego con naturalidade e sen complexos, nun tempo en que iso aínda resultaba incómodo para algúns. As súas columnas en La Voz de Galicia e El País eran agardadas con interese porque nunca renunciou a comprometerse: coa lingua, coa igualdade, coa xustiza social.
“Non se pode entender a súa traxectoria sen o seu compromiso feminista”
Ademais, non se pode entender a súa traxectoria sen o seu compromiso feminista. Participou activamente na Asociación de Mulleres Escritoras e Artistas, e denunciou sen descanso a violencia de xénero. A súa literatura e o seu xornalismo foron ferramentas para desmontar os mandatos e as tradicións que durante séculos oprimiron e silenciaron as mulleres. Por iso, hoxe máis que nunca, as Letras Galegas fan ben en poñer o foco nunha muller valente que loitou contra moitas correntes sen baixar a cabeza nin gardar silencios incómodos.
Cando nos deixou en 2014, a literatura galega contemporánea perdía un dos seus grandes valores. A súa morte prematura foi un golpe duro, pero o seu legado permanece vivo nas librarías, nas hemerotecas e na memoria de quen a coñeceron. Felicito, por tanto, a Real Academia Galega por escoller unha figura tan merecente.
Aproveito estas liñas para facer unha reflexión final. O Día das Letras Galegas debería ser moito máis que unha homenaxe institucional. Ten que converterse, como o San Xurxo en Cataluña, nunha gran festa do libro e da lectura, con editoras e librarías como coprotagonistas. Un día no que as vendas se disparen e no que a sociedade galega demostre que o valor da escrita é incuestionable. Begoña Caamaño, que amou os libros e a palabra, quero pensar que asinaría comigo esta reivindicación.
Que o 17 de maio de 2026 enchamos as rúas de exemplares das súas obras para lembrala sería a mellor homenaxe.